Kenau in ere hersteld

Kenau

‘Grote, onvriendelijke, bazige vrouw’, zo luidt de woordenboek-definitie van het woord kenau. Niet bepaald een positieve duiding, maar bazige vrouwen worden nu eenmaal niet snel positief beoordeeld. Wat veel mensen inmiddels vergeten zijn is aan wie we het woord te danken hebben: Kenau Simonsdochter Hasselaer. Deze grote, onvriendelijke, bazige vrouw, die in de 16e eeuw in Haarlem leefde, heeft alleen in haar eigen stad nog aanzien als volksheld. De Nederlandse spektakelfilm Kenau gaat hier binnenkort verandering in brengen.

Kenau Simonsdochter Hasselaer (1526-1588) was de weduwe van een scheepsbouwer en runde na de dood van haar man op strakke wijze de scheepswerf. Volgens de overlevering speelde ze een rol in de verdediging van Haarlem tegen de Spanjaarden ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog. Wat die rol precies geweest is, daarover zijn bronnen het niet helemaal eens. Toen ze nog leefde had ze vooral een reputatie als moeilijke en koppige, maar zelfstandige vrouw. De legende van de dappere Kenau die tegen de Spanjaarden vocht kreeg pas echt vorm in de jaren na haar dood.

Ze zou tijdens het beleg van Haarlem (1572-1573) een leger van meer dan 300 vrouwen hebben aangevoerd, die de Spanjaarden met pek en brandend stro te lijf gingen. Haar ‘mannenmoed’ kreeg een plek in de geschiedenisboekjes vanaf het einde van de 16e eeuw. Er werden portretjes van haar gemaakt waarin ze bewapend was met spies of zwaard, of deelnam aan de strijd. Talloze gedichten, toneelstukken en romans werden gewijd aan de legendarische heldin van Haarlem.

Waarheid of legende, het verklaart niet waarom kenau als zelfstandig naamwoord in de loop der jaren zulke negatieve connotaties heeft gekregen. ‘Heldhaftig’ en ‘dapper’ zijn als betekenis naar de achtergrond verdwenen, tegenwoordig betekent kenau vooral ‘mannelijk’ en ‘lelijk’. Kenau is, ondanks pogingen van de vrouwenbeweging om de geuzennaam in ere te herstellen, nog altijd geen compliment.

Daar gaat met Kenau verandering in komen. Monic Hendrickx, die in de misdaadserie Penoza ook al zo’n heerlijke kenau speelt, vertolkt de Haarlemse heldin als een dappere, doortastende vrouw die alles op alles zet om de stad en haar familie te beschermen. Vorig jaar al kwam het gelijknamige boek van Tessa de Loo uit, deels gebaseerd op het script van de film, deels op de historische gebeurtenissen. De film en het boek gaan gepaard met nog meer activiteiten rond de legendarische Kenau; zo is momenteel de historische tentoonstelling ‘Kenau: Heldin of helleveeg?’ te zien in het Frans Hals Museum in Haarlem.

Maar de hernieuwde opleving van Kenau als heldin heeft ook een nobeler doel. De uitbrengst van de film wordt gekoppeld aan Plan Nederland, een stichting die zich inzet voor het welzijn van meisjes en vrouwen over de hele wereld. Via een online game en een sportief evenement worden vrouwen aangemoedigd zich aan te sluiten bij ‘Kenau’s Vrouwenleger’ en geld in te zamelen voor het goede doel.

Een heuse multimedia campagne om de kenau weer een nieuwe, positieve invulling te geven, ik ben om. Laat ik dan om te beginnen die bovenstaande woordenboekdefinitie eens opwaarderen. ‘Groot’ is een redelijk neutrale term, die net zo goed positief uitgelegd kan worden. ‘Onvriendelijk’, tja, aan beleefdheidsvormen heb je niet veel in tijden van strijd. ‘Bazig’? Bij een man heet dat gewoon goed leiderschap.

Kenau draait vanaf 6 maart in de bioscoop.

Kijk voor meer opmerkelijke vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis op 1001 Vrouwen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s